Cinsiyet Değiştirme Davası

Cinsiyet değiştirme, tıbbi ve hukuki boyutları olan bir konudur. Yasal cinsiyet değişikliği için belirlenen prosedürlerin takibi gerekir.

Yazımız içerisinde, cinsiyet değişikliği nedir, cinsiyet değiştirmenin yasal şartları nelerdir, nüfusta cinsiyet değişikliği nasıl yapılır gibi soruların cevapları bulunmaktadır.

Cinsiyet Değişikliği

Cinsiyet değiştirme; biyolojik olarak, kadın bedeninde doğmuş bir kimsenin erkeğe veya erkek bedeninde doğmuş kimsenin kadına dönüşümünü sağlayan tıbbi işlemdir.

Türk Hukukunda cinsiyet değişikliği prosedürü iki aşamalı olarak düzenlemiştir. Bu aşamalar sonunda cinsiyet değişikliği tıbben ve hukuken tamamlanmış olur.

1. Öncelikle cinsiyet değiştirme ameliyatı için mahkemeden izin alınması,

2. Usulüne uygun alınan izin doğrultusunda gerçekleşen ameliyat sonrası nüfus kaydında değişiklik yapılması.

Her iki adım da ancak dava yoluyla mümkündür.

Medeni Kanun 40. Maddesi uyarınca, biyolojik olarak cinsiyet değişikliği mahkeme iznine bağlıdır.

Cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir.

(M.K m.40)

Cinsiyet değişikliği talebinin kabulü ise bazı şartlara bağlanmıştır. Mahkemece bu şartlar incelendikten sonra cinsiyet değişikliğine izin verilebilir.

Cinsiyet Değişikliğine İzin Şartları

Kanun düzenlemesine göre cinsiyet değişikliğine izin verilebilmesi için;

• Cinsiyet değiştirmek isteyen kişinin 18 yaşını doldurmuş olması,
• Evli olmaması,
• Transseksüel yapıda olup, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunun bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir.

Cinsiyet değişikliği şartlarından birisi olarak madde metninde daha önce düzenlenen “üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunma” şartı ise Anayasa Mahkemesi’nin 2017/130-2017/165 Sayılı ve 29.11.2017 tarihli kararı ile kaldırılmıştır.  Dolaysıyla, cinsiyet değiştirmeye izin için artık bu şart aranmamaktadır.

Cinsiyet değiştirmek isteyen kişinin evli olmaması şartı, dava anında gerekli olan bir şarttır. Kişinin daha önce evlenmiş ve boşanmış olması, cinsiyet değişikliği önünde engel teşkil etmez.

Nüfusta Cinsiyetin Düzeltilmesi Davası

Medeni Kanun 40. Maddesi devamı;

Verilen izne bağlı olarak amaç ve tıbbî yöntemlere uygun bir cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmî sağlık kurulu raporuyla doğrulanması hâlinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilir

(M.K m.40/2)

Şeklindedir.

Tıbbi işlem sonrasında cinsiyet değişikliği, nüfus kaydının düzeltilmesi ile hukuken tamamlanmış olur. Nüfus kaydında bu şekilde bir düzeltme de yine ancak dava yoluyla mümkündür.

İlginizi Çekebilir: Cinsiyet Değiştirme Süreci Tamamlanmadan İsim Değişikliği

Uygulamada cinsiyet değişikliğine izin ve nüfus kaydında değişiklik talebi tek bir davada ileri sürülse de, Yargıtay bu iki talebin ayrı davalar olarak görülmesi gerektiği görüşündedir. Bu yaklaşım uyarınca, tek bir davada talep edilse dahi mahkemece bu davalar ayrılır. Öncelikle cinsiyet değişikliğine izin davası sonuca bağlanır. Nüfusta cinsiyetin düzeltilmesi davası, ancak izin üzerine ameliyatın gerçekleşmesinden sonra karara bağlanabilir.

Cinsiyet değiştirme kanundaki düzenlemeye göre iki aşamadan oluşmaktadır. Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin birinci fıkrasında tahdidi olarak sayılan şartların varlığı halinde mahkemece cinsiyet değişikliği için izin kararı verilecek, maddenin ikinci fıkrasında ise; birinci fıkra gereği verilen ve kesinleşen cinsiyet değişikliğine izin kararına bağlı olarak amaç ve tıbbî yöntemlere uygun bir cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmî sağlık kurulu raporuyla doğrulanması hâlinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilecektir. Yani cinsiyet değişikliği için; ilk önce cinsiyet değişikliğine dair mahkemece izin kararı verilmeli ve bu izin kararına istinaden gerekli cinsiyet değişikliği ameliyatı yapılmalıdır. Daha sonra açılacak davada ise mahkemece, cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmî sağlık kurulu raporuyla doğrulanması hâlinde nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilecektir. Özetle; TMK 40. maddesine göre, iki ayrı dava mevcut olup, birinci fıkrada cinsiyet değişikliğine izin verilmesi davası, ikinci fıkrada ise cinsiyet yönünden nüfus kütüğünde düzeltme davası düzenlenmiştir.

Buna göre mahkemece yapılacak iş; cinsiyet yönünden nüfus kütüğünde düzeltme davasının eldeki dosyadan tefrik edilip ayrı bir esasa kaydı yapılarak cinsiyet değişikliğine izin verilmesi davası ve izin verilecekse tıbbi yöntemlere uygun cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin “Resmi Sağlık Kurulu Raporu” sunması için imkan tanınıp, bunun sonucuna göre karar verilmesi; cinsiyet değişikliğine izin verilmesi davası yönünden ise, davacının bizzat yurt dışı tedavi belgeleri ile birlikte bir eğitim araştırma hastanesine sevki sağlanarak;

1-Transseksüel yapıda olup olmadığı,
2-Cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olup olmadığı,
3-Üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunup bulunmadığı hususunda rapor alınıp oluşacak sonuç doğrultusunda karar vermekten ibarettir…”

(Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2017/7453 E, 2018/2260 K)

Cinsiyet Değişikliğine İzin Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Cinsiyet değişikliği davalarında görevli mahkemenin sulh hukuk mu asliye hukuk mahkemesi mi olduğu konusunda Yargıtay tarafından farklı karar verilmiştir. Ancak Yargıtay’ın son yıllardaki uygulaması yerleşmiştir. Buna göre cinsiyet değişikliği davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemeleri, yetkili mahkeme ise başvuru yapanın ikametgahı mahkemeleridir.

Somut olayda; davacı, durumunun hayatını zorlaştırdığını, öğrenim görme, tedavi olma ve iş hayatı gibi konularda güçlükler yaşadığını, karşılaştığı tutum ve davranışlardan rencide olduğunu, bu davranışların insanlık onuruyla bağdaşmadığını, resmi kurum ve kuruluşlarla ilişkilerinde, aşağılamaya varan davranışlarına maruz kaldığını, sağlıklı bir birey olarak yaşayabilmek için bu değişimi gerçekleştirmesi gerektiğini belirterek cinsiyet değişikliğine izin verilmesini ve cinsiyet ve isim değişikliğinin nüfus kaydına tescilini talep etmiştir…

Davacının talebinin çekişmesiz yargı kapsamında olmadığı, adı geçen Kanun maddeleri uyarınca asliye hukuk mahkemesinde görüleceği Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25/12/2013 gün ve 2013/18-464 E. – 2013/1698 K. sayılı ilâmıyla da benimsenmiş olup bu nedenle, 5490 Sayılı Kanun’un 36/1-a-b maddesi kapsamında olan uyuşmazlığın asliye hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.

(Yargıtay 8. H.D 2018/5564 E, 2018/7541 K, 26.11.2018 T)

Cinsiyet değişikliğine izin istemi, 6100 sayılı HMK’nın 382/2-a-2 maddesinde çekişmesiz yargı işi olarak düzenlenmiştir. HMK’nın 383. maddesine göre, çekişmesiz yargı işinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme olmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir.

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesinin 1/a bendinde, nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davalarının düzeltmeyi isteyen şahısların yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılacağı hükme bağlanmıştır.

Davacının talebinin çekişmesiz yargı kapsamında olmadığı, adı geçen Kanun maddeleri uyarınca asliye hukuk mahkemesinde görüleceği Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25/12/2013 gün ve 2013/18-464 E. – 2013/1698 K. sayılı ilâmıyla da benimsenmiş olup bu nedenle, 5490 sayılı Kanunun 36/1-a-b maddesi kapsamında olan uyuşmazlığın asliye hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.

(Yargıtay 20. H.D 2016/6168 E, 2016/7863 K)

Gerekli tüm süreçlerin eksiksiz ve adım adım takibi için cinsiyet değişikliği davalarında uzman avukat desteği almak büyük önem taşır.

Cinsiyet değiştirme, isim ve soyadı değiştirme, yaş düzeltme gibi nüfus davaları ve tüm avukatlık çalışma alanlarımıza buradan ulaşabilirsiniz: Arslanbuğa Mersin Avukatlık Bürosu